است از تمكين ايشان در منازعه يعنى التفات مكن بقول ايشان و ايشان را تمكين مده از آنكه با تو مناظره كنند كه مؤدى بمنازعهء ايشان شود چه مناظره نفع نميدهد مگر بطالب حق و ايشان اهل مراء و عناد و جحودند يا زجر است مر ايشان را از تعرض به پيغمبر ص و منازعهء با او در دين از زجاج منقولست كه مراد نهى است مر رسول را از منازعهء ايشان كما يقال لا يضاربنك فلان اى تضاربه و اين جايز است در فعلى كه نباشد مگر بين اثنين و مانند اين است خصومت و جدال و غير آن پس مراد آنست كه نزاع مكن با ايشان و آنها كفار خزاعه بودند كه جهال آن قوم بودند كه به هيچ وجه طريق حقرا نميدانستند و خبر از دين خود نيز نداشتند و در نهايت عناد و جحود بودند مرويست كه بديل بن ورقا و بشر بن سفيان كه از خزاعه بودند و غير ايشان از بنى خزاعه به مسلمانان گفتند چه مىشود شما را كه آنچه خود ميكشيد ميخوريد و آنچه خدا مىكشد نميخوريد مراد ايشان از اين گوشت مرده بود حق تعالى اين آيه فرستاد و منع نزاع ايشان فرمود و رسول خود را امر كرد كه مخاصمه مكن با ايشان در باب ذبح و بنزع ايشان ملتفت مشو * ( وَادْعُ ) * و بخوان مردمان را * ( إِلى رَبِّكَ ) * بتوحيد و عبادت پروردگار خود * ( إِنَّكَ ) * بدرستى كه تو * ( لَعَلى هُدىً مُسْتَقِيمٍ ) * هر آينه بر راهى راستى كه موصل است به حق و نزد بعضى معنى آنست كه ايشان را نميرسد كه با تو نزاع كنند در شريعت تو كه ناسخ شرايع متقدمه است و چون چنين است پس همه كس را بشريعت خود دعوت كن كه منهج قويم و صراط مستقيمست و هادى مردمان بجنة نعيم * ( وَإِنْ جادَلُوكَ ) * و اگر جدال كنند با تو و خصومت ورزند يعنى به جهت لجاج و عناد از نزاع و جدال ممتنع نشوند و به آن مصر شوند و حال آنكه حق ظاهر شده و حجة لازم گشته * ( فَقُلِ اللَّه ) * پس بگو كه خدا * ( أَعْلَمُ ) * داناتر است * ( بِما تَعْمَلُونَ ) * به آنچه ميكنيد از عناد و جدال باطل و بر آن شما را جزا و سزا خواهد داد اين وعيد است بر طريق رفق و اين و يا آنكه اگر مخاصمه كنند در امر ذبيحه پس بگو خدا اعلم است بتكذيب شما و شما را به آن مجازاة خواهد داد و يا آنكه نزاع كنند در نسخ شريعت پس بگو خداى داناتر است به آنچه كنيد و شما را بجزاى خود رساند و در زاد المسير آورده كه اين بآية السيف منسوخ است * ( اللَّه يَحْكُمُ ) * خدا حكم كند * ( بَيْنَكُمْ ) * ميان شما اى مؤمنان و كافران * ( يَوْمَ الْقِيامَةِ ) * در روز رستخيز * ( فِيما كُنْتُمْ فِيه ) * در آنچه هستيد شما كه در آن * ( تَخْتَلِفُونَ ) * اختلاف ميكنيد امروز از امر دين و به جهت اين در آن روز ظاهر گردد كه حق با كيست و كه راه باطل دارد و حكم حق سبحانه در آن روز بر اينوجه باشد كه مؤمن را بدرجات ثواب بردارد و كافران را در دركات عقاب افكند هم چنان كه در دنيا حكم كرده ميان حق و باطل و امتياز آنها نموده از